Afvalstoffen

In de Wet Milieubeheer (Wm) is een apart hoofdstuk opgenomen voor afvalstoffen. Veel bedrijven in allerlei sectoren hebben te maken met regelgeving omtrent afvalstoffen. De definitie van afvalstoffen is van groot belang omdat de reikwijdte van dit begrip bepaalt of de afvalstoffenwetgeving van toepassing is. Met andere woorden; is een stof een afvalstof dan is op het vervoeren, opslaan en verwerken daarvan allerlei regelgeving van toepassing die over het algemeen ook hoge kosten met zich meebrengt. Juist die kosten kunnen voor bedrijven en/of particulieren aanleiding zijn te handelen zonder de daarvoor vereiste vergunningen.

Het begrip afvalstof is tot op heden nog niet helemaal uitgekristalliseerd. Veel rechters hebben zich reeds gebogen over de vraag of een bepaalde stof als afvalstof moet worden aangemerkt. Ondanks de vele wettelijke bepalingen en een schat aan jurisprudentie, valt tot op heden nog geen eenduidige definitie voor het begrip afvalstof te geven. De rechtspraak is zeer casuïstisch van aard. Zo kunnen ook stoffen die nog worden hergebruikt (recycling) als afvalstof worden aangemerkt.

Onze Nederlandse wetgever heeft gepoogd in de Wet Milieubeheer een definitie te geven van het begrip afvalstof. De omschrijving in art. 1.1, eerste lid Wet Milieubeheer luidt:

“alle stoffen, preparaten of andere producten die behoren tot de categorieën die zijn genoemd in bijlage bij richtlijn nr. 2006/12/EG van het Europees parlement en de Raad van 5 april 2006 betreffende afvalstoffen, waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen.”

Bij de beantwoording van de vraag is de Europese Afvalstoffenlijst (EURAL) verder maatgevend. Die lijst bevat ten eerste een - niet limitatieve - opsomming van afvalstoffen. Daarnaast wordt in de EURAL ook een onderscheid gemaakt tussen gevaarlijk en niet gevaarlijk afvalstoffen. Met toepassing van de EURAL wordt geprobeerd een eenduidig beleid in geheel Europa toe te passen. Het Hof van Justitie van de EG heeft bepaald dat het element ‘zich ontdoen van’ uit desbetreffende wettelijke bepaling beslissend is voor de vraag of een stof als afvalstof moet worden aangemerkt.

In de regel wordt bij het onderscheid tussen een afvalstof en een niet-afvalstof een tien-puntenlijst gehanteerd. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State maar ook de strafrechter hanteert die lijst en bepaalt aan de hand van de in die lijst gestelde criteria of er wel of niet sprake is van een afvalstof.

Uit enig jurisprudentie-onderzoek en gemeten aan de criteria die gebruikt worden ter bepaling van het onderscheid tussen afvalstof en niet-afvalstof, wordt onder meer als afval aangemerkt:

Daarentegen wordt niet als afval aangemerkt natte petroleumcokes afkomstig uit gasreinigingsinstallaties van een raffinaderij, waar het proces is gericht op de productie van brandstof uit ruwe olie. Dit nu deze cokes bewust als bijproduct worden meegeproduceerd om te (kunnen) worden gebruikt als brandstof en de cokes zich voor dat gebruik lenen zonder dat bijzondere voorzorgsmaatregelen nodig zijn.
Ook wordt niet als afval gekwalificeerd schelpen uit een kokkelkokerij, die binnen de inrichting werden verwerkt, evenals eierschalen die zodanig waren bewerkt dat ze zonder verdere voorbehandeling of voorzorgsmaatregelen konden worden aangewend als kalkmeststof.

Indien een stof als afvalstof wordt aangemerkt is vervolgens van belang of die stof ook schadelijk kan zijn voor het milieu. Zo oordeelde de rechtbank Amsterdam onlangs dat coagulatieslib (slib dat vrijkomt bij winning van water) weliswaar dient te worden aangemerkt als afvalstof, maar dat niet kon worden gezegd dat het schadelijk was voor het milieu. Alle partijen die waren betrokken bij de verkoop en vervoer van genoemd slib werden door het Openbaar Ministerie strafrechtelijk vervolgd, maar zijn allen uiteindelijk vrijgesproken door de strafrechter.

Indien u te maken krijgt met een stof die eventueel als afvalstof kan worden aangemerkt, is het van belang u goed te laten adviseren omtrent de aard van de stof. Gaat u er immers vanuit dat het geen afvalstof betreft en later blijkt het dat wel te zijn, dan loopt u het risico op een hoge boete voor bijvoorbeeld het vervoeren, opslaan, verkopen en/of verwerken zonder de daarvoor vereiste vergunningen.